Thích Bảo Thành

Trong đời người, chữ hiếu luôn được xem là một trong những nền tảng quan trọng nhất của đạo làm người. Từ thuở còn nằm trong vòng tay cha mẹ, mỗi người đã nhận biết bao ân tình mà không thể dùng tiền bạc hay vật chất để cân đong đo đếm. Cha mẹ nuôi con bằng những tháng ngày nhọc nhằn, bằng những đêm thức trắng, bằng từng bữa cơm được chắt chiu, bằng những hy sinh đôi khi chính con cái chỉ hiểu được khi đã trưởng thành. Vì vậy, người đời thường nhắc nhau phải sống hiếu thảo, phải biết đền đáp công ơn sinh thành.

Nhưng giữa cuộc đời nhiều biến động, chữ hiếu đôi khi lại trở thành một nỗi trăn trở rất sâu trong lòng người con. Có người thương cha mẹ nhưng đời sống còn thiếu thốn. Có người muốn phụng dưỡng nhưng đồng tiền kiếm được chỉ vừa đủ trang trải những nhu cầu căn bản. Có người ngày ngày bươn chải giữa cơm áo, nợ nần, công việc và những trách nhiệm riêng, trong lòng lúc nào cũng canh cánh một điều: “Mình chưa làm được đủ cho cha mẹ.”

Chính từ đó, chữ hiếu đôi khi không còn là niềm vui, mà trở thành một gánh nặng vô hình.

Có những người con đã cố gắng rất nhiều nhưng vẫn nghe một lời trách rằng chưa biết lo cho cha mẹ. Một câu nói tưởng như bình thường có thể khiến trái tim người con nghèo khó đau nhói. Bởi họ không phải không thương cha mẹ. Họ chỉ đang bất lực trước những giới hạn của hoàn cảnh. Họ cũng muốn có một căn nhà tốt hơn, một cuộc sống đủ đầy hơn, muốn cha mẹ được an nhàn tuổi già. Nhưng cuộc đời không phải lúc nào cũng trao cho con người đầy đủ những điều mình mong muốn.

Trong những lúc như thế, lời dạy của Bồ Tát giúp người con nhìn chữ hiếu bằng một chiều sâu khác.

Hiếu không chỉ nằm trong mâm cao cỗ đầy. Hiếu không chỉ được đo bằng số tiền con gửi về mỗi tháng. Hiếu cũng không phải là cuộc chạy đua với người khác xem ai phụng dưỡng cha mẹ nhiều hơn. Cội nguồn của hiếu nằm ở tâm chân thành.

Một người nghèo nhưng biết thương cha mẹ, biết hỏi thăm khi cha mẹ đau yếu, biết ngồi xuống lắng nghe một câu chuyện đã được kể nhiều lần, biết nắm lấy bàn tay đã chai sần theo năm tháng, biết nói một lời dịu dàng khi cha mẹ buồn — những điều ấy đều là hiếu.

Bởi cha mẹ khi về già, điều họ cần đôi khi không chỉ là tiền bạc. Họ cần cảm giác rằng mình vẫn được con nhớ đến. Họ cần biết rằng những năm tháng hy sinh của mình không rơi vào quên lãng. Một cuộc điện thoại ngắn, một bữa cơm ngồi cạnh nhau, một câu hỏi “Hôm nay cha mẹ có khỏe không?” đôi khi có sức sưởi ấm hơn rất nhiều những món quà được trao đi mà thiếu sự hiện diện của tình thương.

Nam Mô Tà Mô Đa Ra Hoang…

Nguyện tình hiếu soi sáng những ngày đời còn nhiều khổ nhọc.

Người con có thể không giàu, nhưng vẫn có thể giàu lòng hiếu kính. Có thể chưa xây được cho cha mẹ một ngôi nhà lớn, nhưng có thể xây trong tâm mình một ngôi nhà của sự biết ơn. Có thể chưa đưa cha mẹ đi đến những nơi xa, nhưng có thể ngồi bên cha mẹ trong một buổi chiều bình thường. Có thể chưa đủ sức phụng dưỡng mọi điều, nhưng có thể đừng để cha mẹ phải chịu thêm nỗi cô đơn vì sự lạnh nhạt của chính con mình.

Đó là một cách thực hành hiếu đạo rất sâu.

Trong giáo lý nhà Phật, con người được nhìn trong mối tương duyên. Không ai tự nhiên mà có mặt trên cuộc đời này. Mỗi sự sống đều nương vào vô số điều kiện. Cha mẹ là một trong những duyên lớn lao nhất giúp ta có hình hài, có những năm tháng đầu đời, có cơ hội bước vào thế gian. Nhìn sâu vào điều ấy, người con sẽ nhận ra rằng lòng biết ơn không nhất thiết phải chờ đến khi có thật nhiều tiền mới bắt đầu.

Hiếu có thể bắt đầu ngay từ hôm nay.

Một lời nói bớt nóng.

Một lần trở về thăm nhà.

Một bữa cơm ăn cùng cha mẹ.

Một lần kiên nhẫn nghe cha mẹ kể chuyện.

Một lần không nổi giận khi nghe lời trách móc.

Một lần biết cúi xuống ôm lấy người đã từng ôm mình suốt những năm tháng đầu đời.

Những điều nhỏ bé ấy, nếu được thực hiện bằng tâm chân thành, sẽ trở thành những hạt giống rất lớn trong đời sống.

Có người con vì nghèo mà mặc cảm. Họ nhìn những người khác phụng dưỡng cha mẹ bằng tiền bạc, nhà cửa, xe cộ rồi quay về trách mình. Nhưng mỗi người có một nghiệp duyên, một hoàn cảnh, một khả năng khác nhau. So sánh hoàn cảnh của mình với người khác chỉ làm tâm thêm khổ. Người biết tu không phủ nhận trách nhiệm của mình, nhưng cũng không dùng sự tự trách để nghiền nát chính mình.

Nếu con đã cố gắng bằng tất cả khả năng mà vẫn chưa đủ, hãy nhìn lại con đường mình đã đi.

Con đã làm việc.

Con đã chịu khó.

Con đã chia sẻ những gì mình có.

Con đã thương cha mẹ bằng một trái tim thật.

Vậy thì đừng để sự thiếu thốn vật chất khiến con nghĩ rằng mình là một người con bất hiếu.

Một chén cơm chia đôi trong lúc khó khăn, nếu được trao bằng tình thương, vẫn có thể quý hơn một bàn tiệc sang trọng mà người trao không có mặt trong trái tim mình. Một đôi dép bình thường được mua bằng những ngày lao động nhọc nhằn có thể chứa cả một trời thương nhớ. Một bàn tay run run đặt lên vai cha mẹ cũng có thể là một lời tri ân không cần ngôn ngữ.

Nam Mô Tà Mô Đa Ra Hoang…

Nguyện cha mẹ hiểu được tấm lòng của người con đang cố gắng giữa cuộc đời.

Có một nỗi khổ khác mà nhiều người con phải đối diện: cha mẹ trách mắng. Khi nghe những lời nặng nề, con dễ buồn, dễ tủi, thậm chí có lúc nghĩ rằng cha mẹ không hiểu mình. Nhưng nếu nhìn sâu bằng ánh sáng của thiền quán, ta có thể thấy phía sau một lời trách đôi khi là một nỗi lo. Cha mẹ già yếu, sức khỏe giảm sút, cảm giác cô đơn nhiều hơn, sự bất an về tương lai nhiều hơn. Có những điều họ không biết diễn đạt bằng ngôn ngữ của sự mềm mại, nên nỗi lo vô tình biến thành lời trách.

Điều ấy không có nghĩa là mọi lời nói làm tổn thương đều trở thành đúng đắn. Người con vẫn có quyền giữ giới hạn lành mạnh, vẫn có thể nói lên cảm xúc của mình một cách bình tĩnh. Nhưng thay vì đáp lại bằng một mũi dao khác, ta có thể chọn một lời nói có khả năng làm dịu.

Đó chính là nơi từ bi và trí tuệ gặp nhau.

Hiếu không phải là chịu đựng trong uất ức. Hiếu cũng không phải là để người khác làm tổn thương mình mãi mãi. Hiếu là biết giữ lòng kính trọng nhưng đồng thời biết ứng xử bằng sự sáng suốt. Khi cha mẹ nóng giận, con có thể tạm lặng. Khi cả hai đã bình tâm, con có thể nhẹ nhàng nói điều mình đang mang trong lòng.

Đừng tranh luận với một người đang bị cảm xúc cuốn đi.

Hãy chờ khi mặt nước lặng rồi mới nhìn thấy đáy hồ.

Tâm con cũng như mặt nước. Khi giận dữ, mọi hình ảnh đều méo mó. Khi bình yên, sự thật tự nhiên trở nên rõ ràng hơn.

Vì vậy, thực tập hiếu đạo cũng là thực tập chánh niệm. Biết mình đang buồn. Biết mình đang tổn thương. Biết trong lòng đang có sự tủi thân. Không đàn áp cảm xúc, cũng không để cảm xúc điều khiển lời nói. Chỉ nhận diện nó bằng một thái độ hiền lành.

Hít vào, biết mình đang đau.

Thở ra, biết mình không cần biến nỗi đau ấy thành một lời làm đau người khác.

Hít vào, nhớ đến ân sinh thành.

Thở ra, buông xuống một phần trách móc.

Cứ như thế, từng hơi thở trở thành một nhịp cầu đưa người con trở về với lòng biết ơn.

Nam Mô Tà Mô Đa Ra Hoang…

Nguyện tâm con biết tha thứ trong ánh sáng từ bi.

Tha thứ không phải là phủ nhận những điều từng xảy ra. Tha thứ là không để những điều ấy tiếp tục chiếm giữ tâm mình. Có những vết thương cần thời gian mới lành. Có những mối quan hệ cần rất nhiều kiên nhẫn mới có thể trở lại bình yên. Nhưng chỉ cần con không tiếp tục gieo thêm hạt giống giận dữ, con đã bắt đầu thay đổi dòng chảy của gia đình.

Mỗi người đều đang già đi.

Cha mẹ rồi sẽ yếu hơn.

Con cũng rồi sẽ bước vào tuổi trưởng thành sâu hơn.

Thời gian không đứng lại để chúng ta chuẩn bị cho một cuộc chia ly. Vì vậy, khi còn có thể, hãy thương nhau bằng những điều giản dị. Đừng chờ đến ngày căn nhà trở nên im lặng mới nhận ra rằng mình đã từng có quá nhiều cơ hội để nói một lời thương.

Hiếu đạo không phải là một việc làm chỉ dành cho những ngày lễ lớn. Hiếu có mặt trong từng ngày bình thường. Trong cách con gọi cha. Trong cách con thưa mẹ. Trong ánh mắt con nhìn người đã già. Trong sự kiên nhẫn trước những điều cha mẹ lặp lại. Trong việc con sống tử tế để cha mẹ bớt lo.

Bởi đôi khi món quà lớn nhất người con có thể dành cho cha mẹ không phải là vật chất, mà là một đời sống ngay thẳng và bình an.

Khi con biết sống tử tế, cha mẹ có thể yên lòng.

Khi con biết tránh điều xấu, cha mẹ bớt lo.

Khi con biết yêu thương người khác, cha mẹ nhìn thấy những hạt giống tốt đẹp mà họ từng gieo vào đời con.

Đó cũng là một cách báo hiếu sâu sắc.

Con cúi đầu trước Tam Bảo, không phải để cầu cho cuộc đời hết bão giông, mà để học cách đi qua bão giông bằng một tâm không đánh mất tình thương. Con hiểu rằng mình chưa thể làm được tất cả cho cha mẹ. Nhưng con nguyện làm những gì nằm trong khả năng của mình, bằng tất cả sự chân thành.

Nếu hôm nay con chỉ có một ít, con chia một ít.

Nếu hôm nay con chỉ có một chút thời gian, con trao một chút thời gian.

Nếu hôm nay con chưa có vật chất, con trao sự hiện diện.

Nếu hôm nay cha mẹ đang buồn, con trao một lời dịu dàng.

Và nếu chính con cũng đang mỏi mệt, con học cách chăm sóc tâm mình để ngày mai còn đủ sức thương người.

Đó là chữ hiếu không phô trương.

Đó là chữ hiếu đi qua bão giông mà không đánh mất ánh sáng.

Nam Mô Tà Mô Đa Ra Hoang…

Nguyện ánh từ bi soi sáng gia đình.

Nguyện cha mẹ được an vui trong những năm tháng còn lại của cuộc đời. Nguyện người con biết trân trọng những gì mình đang có, không vì thiếu thốn mà tuyệt vọng, không vì lời trách mà đánh mất lòng hiếu kính. Nguyện mỗi người biết nhìn sâu vào nỗi khổ của nhau để thay vì trách móc, ta học cách hiểu; thay vì hơn thua, ta học cách nhường; thay vì giữ mãi một lời đau, ta học cách buông xuống.

Sau cùng, chữ hiếu không nằm ở việc con có bao nhiêu để trao cho cha mẹ.

Chữ hiếu nằm ở cách con trao những gì mình có bằng một trái tim biết ơn.

Một đời người đi qua rất nhanh. Tiền bạc có thể kiếm lại. Nhà cửa có thể xây lại. Những thiếu thốn vật chất có thể từng bước thay đổi. Nhưng thời gian bên cha mẹ thì không bao giờ quay trở lại.

Vì vậy, giữa cuộc đời nhiều bão giông, hãy giữ lấy một khoảng trời trong tâm mình.

Ở đó có lòng biết ơn.

Có sự nhẫn nại.

Có tình thương.

Có sự tha thứ.

Và có hình bóng cha mẹ đã âm thầm đi cùng con qua những mùa đời.

Con chưa đủ giàu để cho cha mẹ tất cả.

Nhưng con vẫn có thể đủ thương để trao cho cha mẹ những gì chân thành nhất.

Con chưa thể làm tròn mọi điều.

Nhưng con có thể giữ một tấm lòng không quên cội nguồn.

Con chưa thể trả hết ân sinh thành.

Nhưng con có thể sống một đời tử tế để mỗi bước chân của mình trở thành lời tri ân.

Đến khi ấy, chữ hiếu không còn là một món nợ phải trả.

Chữ hiếu trở thành một dòng nước lành chảy từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Và giữa đời bão giông, người con vẫn có thể bình yên bước đi, bởi trong sâu thẳm tâm mình luôn có một nơi để trở về.

Nơi ấy gọi là tình thương.

Nơi ấy gọi là lòng biết ơn.

Và nơi ấy, chính là chữ Hiếu.

HIẾU ĐẠO GIỮA ĐỜI BÃO GIÔNG

Ai cũng dạy rằng phải sống hiếu thảo,

Nhưng đời con cơm áo chưa tròn,

Cha mẹ mong, con chưa đủ sức lo,

Lời trách mắng làm tim con rớm máu.

Bồ Tát dạy rằng:

Hiếu đạo không chỉ là mâm cao cỗ đầy,

Mà chính là tấm lòng thành thật,

Một lời thương, một bàn tay nắm lấy,

Cũng đủ sưởi ấm trái tim già nua.

Nam Mô Tà Mô Đa Ra Hoang…

Nguyện tình hiếu sáng soi trong khổ đau.

Con cũng biết cha mẹ mang nặng đẻ đau,

Nên tâm này luôn mong được đền đáp,

Nhưng cảnh nghèo như xiềng xích trói chặt,

Mỗi ngày qua, con gánh nặng thở than.

Bồ Tát dạy rằng:

Nếu con dốc sức mà vẫn chưa đủ,

Thì hãy dâng hiếu đạo bằng tình thương,

Một chén cơm chia đôi vẫn quý,

Hơn vạn của cải mà thiếu tấm lòng.

Nam Mô Tà Mô Đa Ra Hoang…

Nguyện cha mẹ hiểu lòng con hiếu thảo.

Khi cha mẹ trách, con buồn và tủi,

Nhưng hãy nhìn sâu để hiểu cội nguồn,

Cha mẹ cũng khổ vì già yếu cô đơn,

Nên lời nói trở thành mũi dao vô ý.

Bồ Tát dạy rằng:

Hãy tập tha thứ trong ánh sáng từ bi,

Hiếu hạnh không hoàn hảo nơi vật chất,

Mà tròn đầy trong trái tim thành kính,

Dẫu khó nghèo, con vẫn giữ hiếu trung.

Nam Mô Tà Mô Đa Ra Hoang…

Nguyện tâm con dâng trọn chữ hiếu này.

Con cúi đầu lễ Phật chứng minh,

Nguyện sống hiếu dù đời nhiều bão tố,

Dẫu chưa đủ lo trọn cho cha mẹ,

Nhưng trọn tâm con – đã hiếu vẹn toàn.

Nam Mô Tà Mô Đa Ra Hoang…

Ánh từ bi soi sáng gia đình.